Cần biết! Luật lao động Nhật Bản và quyền lợi của người lao động nước ngoài
1. Giờ làm việc và quy định về giờ làm thêm
Theo luật lao động Nhật Bản, giờ làm việc tiêu chuẩn là 40 giờ mỗi tuần hoặc 8 giờ mỗi ngày (労働基準法 - Rodo Kijun Ho). Hầu hết các công ty tại Nhật Bản hoạt động từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều hoặc 8 giờ sáng đến 4 giờ chiều, với một giờ nghỉ trưa (thường là 1 giờ). Nếu bạn làm việc quá giờ quy định, công ty phải trả tiền làm thêm giờ (残業手当 - zangyō teate).
Tiền làm thêm giờ được tính là 125% lương bình thường cho những giờ thêm thêm từ thứ 2 đến thứ 6, và 150% cho những giờ thêm vào cuối tuần hoặc ngày lễ. Dù vậy, hãy lưu ý rằng ở Nhật Bản, làm thêm giờ là điều khá phổ biến, và sẽ có những dự án yêu cầu bạn làm việc ngoài giờ. Tuy nhiên, công ty có pháp lý để hạn chế số giờ thêm, và theo quy định mới (2019), giới hạn giờ làm thêm tối đa là 100 giờ mỗi tháng để bảo vệ sức khỏe lao động viên.
2. Quyền nghỉ phép hàng năm
Theo luật lao động Nhật Bản, mọi nhân viên đều có quyền lấy 10 ngày nghỉ phép hàng năm trong năm đầu tiên làm việc (công社休暇 - kaisha kyuka). Sau 6 tháng làm việc, nhân viên sẽ có quyền lấy ít nhất 5 ngày nghỉ trong năm đầu tiên. Số ngày nghỉ phép sẽ tăng dần theo số năm làm việc tại công ty - ví dụ, sau 3-6 năm là 11 ngày, sau 6-8 năm là 12 ngày, và cứ tiếp tục tăng lên đến 20 ngày sau 10 năm trở lên.
Điều quan trọng là bạn có quyền lấy những ngày phép này mà không bị mất lương. Tuy nhiên, ở Nhật Bản, việc lấy hết các ngày phép không phải là điều bình thường - nhiều nhân viên chỉ lấy một phần nhỏ của những ngày phép của họ do áp lực công việc hoặc văn hóa công ty. Hãy thảo luận với sếp hoặc bộ phận nhân sự để lên kế hoạch lấy phép hợp lý.
3. Lương tối thiểu và bảo vệ mức lương
Mỗi tỉnh ở Nhật Bản có mức lương tối thiểu khác nhau, do chính phủ địa phương quy định hàng năm (最低賃金 - saitei chingin). Mức lương tối thiểu dao động từ 790 yen mỗi giờ (ở các vùng nông thôn) đến hơn 1000 yen mỗi giờ (ở Tokyo, Osaka, v.v.). Công ty không được phép trả lương dưới mức lương tối thiểu, bất kể loại hợp đồng nào.
Lương của bạn phải được trả hàng tháng, thường vào ngày 25 hoặc cuối tháng. Công ty phải cung cấp cho bạn một bảng lương chi tiết, cho biết mức lương cơ bản, các khoản trừ (bảo hiểm xã hội, thuế lợi tức, v.v.), và mức lương ròng mà bạn nhận được. Nếu bạn nhận thấy lương của bạn thấp hơn mức lương tối thiểu hoặc không được trả đúng hạn, bạn có quyền khiếu nại đến cơ quan lao động địa phương.
4. Quyền lợi bảo hiểm xã hội và bảo hiểm sức khỏe
Nếu bạn làm việc tại một công ty có hơn 5 nhân viên, bạn sẽ tự động được đăng ký vào bảo hiểm xã hội (社会保険 - shakai hoken). Bảo hiểm xã hội bao gồm bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm công nhân, bảo hiểm lương hưu, và bảo hiểm chăm sóc dài hạn. Chi phí bảo hiểm được chia đôi giữa bạn và công ty - bạn trả khoảng 8-10% lương, còn công ty trả phần còn lại.
Với bảo hiểm sức khỏe, bạn sẽ chỉ phải thanh toán 30% chi phí khám bệnh, phẫu thuật, hoặc nằm viện - phần còn lại sẽ được bảo hiểm thanh toán. Điều này giúp bạn không phải lo lắng quá nhiều về chi phí y tế, vì chi phí chăm sóc sức khỏe tại Nhật Bản khá cao. Ngoài ra, bảo hiểm thất nghiệp sẽ cung cấp cho bạn các khoản trợ cấp thất nghiệp nếu bạn mất việc.
5. Bảo vệ quyền lợi người lao động nước ngoài
Luật lao động Nhật Bản bảo vệ quyền lợi của người lao động nước ngoài cũng như người lao động Nhật Bản. Người lao động nước ngoài có quyền được thanh toán lương đầy đủ, không bị kỳ thị, được làm việc trong môi trường an toàn, và có quyền hình thành công đoàn lao động hoặc tham gia hoạt động công đoàn. Nếu bạn bị xúc phạm hoặc không được đối xử công bằng, bạn có quyền khiếu nại đến cơ quan lao động địa phương hoặc tòa án.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nếu bạn đang ở Nhật Bản với visa kỹ năng đặc định (Designated Skills visa), có một số hạn chế nhất định về loại công việc bạn có thể làm và thời gian làm việc. Hãy chắc chắn rằng bạn hiểu rõ các điều kiện của visa của mình trước khi bắt đầu làm việc.
6. Thanh toán tiền bồi thường khi nghỉ việc
Khi bạn rời công ty, bạn sẽ nhận được một số khoản thanh toán cuối cùng. Công ty phải trả cho bạn tất cả các ngày phép chưa sử dụng (ngoại trừ trong một số trường hợp đặc biệt), tiền lương cho tháng cuối cùng, và có thể có tiền bồi thường (퇴職금 - taishokukin) tùy thuộc vào độ dài dịch vụ và chính sách công ty. Tiền bồi thường này được tính dựa trên số năm làm việc và mức lương cuối cùng - thường từ 1 tháng đến 3 tháng lương, hoặc thậm chí cao hơn ở một số công ty.
Cũng lưu ý rằng khi bạn rời công ty, bạn cần liên hệ với các cơ quan bảo hiểm để chuyển bảo hiểm sức khỏe của bạn sang chế độ bảo hiểm cá nhân (nếu bạn không đi làm việc ở công ty khác) hoặc sang công ty mới của bạn. Hãy hỏi bộ phận nhân sự của công ty cũ về quy trình này.
7. Nơi cầu cứu khi quyền lợi của bạn bị vi phạm
Nếu bạn tin rằng quyền lợi lao động của bạn đang bị vi phạm, bạn có thể liên hệ với Hello Work (ハローワーク - Harōwāku), một cơ quan công vụ cung cấp hỗ trợ việc làm và xử lý tranh chấp lao động. Ngoài ra, bạn cũng có thể liên hệ với Cơ quan Lao động địa phương (労働基準監督署 - Rodo Kijun Kantokinshoku) để báo cáo vi phạm lao động. Các tổ chức này sẽ điều tra vấn đề của bạn và giúp bạn giải quyết tranh chấp.
Ngoài ra, nhiều địa phương có các tổ chức hỗ trợ người nước ngoài cung cấp tư vấn pháp lý miễn phí về vấn đề lao động. Hãy tìm hiểu xem có tổ chức nào như vậy ở địa phương của bạn không, và đừng ngần ngại tìm kiếm sự giúp đỡ nếu cần thiết.